آمار تحصیل کودکان بیسرپرست یا بدسرپرست در ایران به صورت دقیق و رسمی در منابع دولتی منتشر نمیشود و معمولاً جزو آمار کل کودکان بازمانده از تحصیل یا کودکان آسیبدیده گزارش میشود. اما براساس آمار و گزارشهای رسمی و غیررسمی میتوان وضعیت کلی را چنین خلاصه کرد:
آمار کلی بازماندگان از تحصیل در ایران
در سال تحصیلی ۱۴۰۲-۱۴۰۳ حدود ۹۰۰هزار تا نزدیک ۹۵۰هزار کودک در ایران از تحصیل بازماندهاند یا ترک تحصیل کردهاند (این آمار شامل همه گروههای بیرون از مدرسه است).
آمار وزارت آموزش و پرورش در سالهای اخیر نشان داده حدود ۷۵۰هزار تا ۹۰۰هزار کودک هنوز در مدرسه ثبتنام نکردهاند یا از نظام آموزشی خارج شدهاند.
گزارشهای دیگر نیز تخمین زدهاند که حدود ۱۵۲هزار کودک ۶-۱۱ ساله در یک مقطع خاص از تحصیل بازمانده بودند که فقط بخشی از آنان دوباره به مدرسه رجوع کردهاند.
این آمارها تنها نشاندهنده وضعیت کودکان بدون حضور در مدرسه هستند و آمار خاص کودکان بیسرپرست یا بدسرپرست بهصورت تفکیکشده اغلب بهطور رسمی منتشر نمیشود، اما:
وضعیت کودکان بیسرپرست/بدسرپرست
بر اساس یک گزارش قدیمیتر از سازمانهای حمایتی، حدود ۹۵۰۰ کودک در مراکز بهزیستی بهعنوان کودکان تحت حمایت (شامل بیسرپرست یا بدسرپرست) نگهداری میشوند، اما بخش زیادی از آنان سپس به سرپرستی دائم داده میشوند یا وارد مراکز دیگر میگردند.
ارتباط بیسرپرستی با تحصیل
تحقیقات و گزارشهای اجتماعی نشان میدهند که کودکان بیسرپرست، بدسرپرست، کودکان کار و خیابانی بیشتر در معرض ترک تحصیل، پایینبودن کیفیت تحصیل یا ادامهندادن تحصیل هستند. برخی گزارشها میگویند بخش مهمی از کودکانی که در خیابان زندگی میکنند یا کار میکنند، یا هرگز مدرسه نرفتهاند و یا ترک تحصیل کردهاند. در یک آمار غیررسمی گفته شده حدود:
۳۴٪ از کودکان خیابانی در تحصیل هستند،
۴۰٪ ترک تحصیل کردهاند،
و ۲۴٪ هرگز مدرسه نرفتهاند.
موانع و عوامل مرتبط
تحقیقات و تحلیلها نشان میدهند که عواملی مثل:
فقر و نیاز به کار کودک (کودکان سرپرست خانواده)
فقدان والدین یا بدسرپرستی
مهاجرت، عدم شناسنامه (برای کودکان افغان و مهاجر)
و مشکلات فرهنگی و اجتماعی باعث میشود که کودکان در معرض بیشتر ترک تحصیل یا عدم دسترسی به مدرسه قرار بگیرند.
نکته مهم آمار دقیق، بهروزشده و تفکیکشده از کودکان بیسرپرست/بدسرپرست در ایران وجود ندارد و معمولاً در چارچوب آمار بازماندگان از تحصیل منتشر میشود.
بسیاری از کودکان مهاجر یا بدون شناسنامه نیز که در این گروهها قرار میگیرند، بهدلیل مشکلات ثبتنام در آمارهای رسمی کشور بهصورت کامل لحاظ نمیشوند.